ابو القاسم سلطانى
364
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه : كولپپرر در سال 1652 آن را در استسقاء زردى و ضعف مورد مصرف قرار داده و براى آن اثر صفرابرى ذكر نموده است . خواص درمانى : قابض ، مدر و معرق مىباشد و با جويدن آن ترشحات آب دهان زياد مىشود . در بيماريهاى كليوى ، كيسه صفرا ، كوليت و همراه با زنجبيل به عنوان ضد نفخ مصرف مىشود از محلولى كه از خيساندن كاپيتولهاى بازنشده گياه در الكل به دست مىآيد براى رفع درد دندان استفاده مىشود . اين گياه را به عربى تيل مائى مىنامند . Code - 941 چلّه داغ Biebersteinia multifida DC گياهى است پايا به ارتفاع 20 تا 70 سانتيمتر از تيره شمعدانى ، با ساقه ضخيم ، ايستاده ، مخطط و پوشيده از برجستگيهاى غدهمانند ريز كه به پانيكولى از گلهاى متعدد ختم مىشود . برگها 2 تا 3 بار بهطور شانهاى عميق بريده شده با تقسيمات باريك ، خطى ، نوكتيز نخىشكل و گوشواركدار مىباشند . گلبرگ به رنگ سفيد مايل به زرد ، پهن دراز و تقريبا همقد كاسه ، دمگل كمى بلندتر از كاسه و براكتئول دار ، كاسبرگها ، گلبرگها و غدد نوشى باهم متناوب و 5 تائى و تعداد پرچمها 5 عدد مىباشد و زمان گل دادن ارديبهشت و خردادماه مىباشد . ميوه غوزهاى سخت و چيندار است . ريشه ضخيم داراى پوست چروكيده به رنگ قهوهاى روشن . قسمت قابل استفاده در طب عوام ريشهها مىباشند كه توسط عطاريها با نام چلهداغ يا چلهداغى براى رفع بيماريهاى رماتيسمى عرضه مىگردد . اسامى محلى اين گياه دم گوساله و ادمك Admak مىباشد . محل رويش آن در ايران ، تهران و اطراف آن پس قلعه ، تجريش ، كلاك ، كرج ، قزوين ، بين سرخه حصار و جاجرود ، تبريز كوه كونرو ، سنندج ، كردستان به باختران ، حوالى قصر شيرين ، همدان ، خرقان ، اراك ، دو رود و ساير مناطق ايران مىباشد . Code - 942 گشنيزك Bifora testiculata ( L . ) Spreng گياهى است كوچك ، يك ساله ، بىكرك از خانواده چتريان با ساقههاى منشعب ، برگها به قطعات كوچك تقسيم شده و دندانهدار شبيه به برگ گشنيز مىباشند . برگهائى كه بر روى ساقه قرار دارند داراى غلافى كوتاه مىباشند ، گلها سفيدرنگ ، كوچك و به صورت چتر مركب مجتمع مىباشند .